راهنمای کامل استفاده از دستگاه اولتراسوند A-Scan در چشم‌پزشکی (مقایسه سونومد و نایدک)
بیومتری A-Scan یکی از پرکاربردترین روش‌های اندازه‌گیری طول محوری چشم (Axial Length) پیش از جراحی کاتاراکت است که نقش کلیدی در محاسبه دقیق قدرت لنز داخل چشم (IOL Power) دارد. دو دستگاه رایج در این حوزه، A-scan سونومد (Sonomed) و نایدک (Nidek) هستند که اصول کاری مشابه دارند اما در رابط کاربری تفاوت‌هایی نشان می‌دهند.
بیومتری A-Scan چیست و چرا اهمیت دارد؟
دستگاه A-scan با ارسال امواج اولتراسوند از طریق قرنیه و دریافت بازتاب آن از ساختارهای داخلی چشم (سطح قدامی و خلفی عدسی، رتینا و اسکلرا)، طول محوری چشم را با دقت میلی‌متر اندازه‌گیری می‌کند. این عدد به همراه توان قرنیه (K-reading) در فرمول‌هایی مثل SRK/T، Holladay و Hoffer Q برای محاسبه قدرت لنز داخل چشمی استفاده می‌شود. دقت این اندازه‌گیری مستقیماً روی نتیجه بینایی بیمار پس از جراحی کاتاراکت تأثیر دارد.
دو روش اصلی اندازه‌گیری طول محوری چشم: تماسی و ایمرشن
روش تماسی (Contact/Applanation): پروب مستقیماً روی قرنیه قرار می‌گیرد و سریع‌تر انجام می‌شود.
روش ایمرشن (Immersion): پروب داخل یک کاپ پر از محلول نرمال سالین قرار می‌گیرد و تماسی با قرنیه ندارد.
هر دو دستگاه سونومد و نایدک از هر دو روش پشتیبانی می‌کنند، اما اکثر مراکز به دلیل سرعت، از روش تماسی برای کار روزمره استفاده می‌کنند.
نکات مهم پیش از شروع اندازه‌گیری طول محوری چشم
- کالیبراسیون دستگاه را طبق دستورالعمل کارخانه (معمولاً به‌صورت روزانه) انجام دهید.
- نظیم سرعت صوت (Velocity) متناسب با وضعیت چشم بیمار الزامی است:
– چشم فاکیک (عدسی طبیعی)
– چشم آفاکیک (بدون لنز)
– چشم سودوفاکیک (لنز داخل چشمی) – تنظیم بر اساس جنس IOL (PMMA، سیلیکون یا اکریلیک)
- از بیمار بخواهید به یک نقطه ثابت نگاه کند و پلک‌ها را باز نگه دارد.
- در روش تماسی، از قطره بی‌حس کننده موضعی چند دقیقه پیش از تست ( Topical Anesthetic) استفاده کنید.
- پروب را با زاویه عمود بر قرنیه و با فشار ملایم قرار دهید.
مراحل انجام اندازه‌گیری با A-scan
مرحله ۱:روش اندازه‌گیری (تماسی یا ایمرشن) را انتخاب کنید.
مرحله ۲:حالت چشم (فاکیک، آفاکیک، سودوفاکیک) را تنظیم کنید.
مرحله ۳:سرعت صوت (Velocity) مناسب را انتخاب کنید.
مرحله ۴: پروب را روی چشم بیمار قرار دهید و منتظر نمایش سیگنال‌های اکو روی صفحه باشید.
مرحله ۵:پس از ظهور اسپایک‌های واضح (قرنیه، عدسی، رتینا و اسکلرا)، اندازه‌گیری را ثبت کنید. مطمئن شوید اسپایک رتینا بلندتر از سایر اسپایک‌ها باشد.
مرحله ۶: تکرار اندازه‌گیری – حداقل ۵ تا ۱۰ بار اندازه‌گیری را تکرار کنید تا انحراف معیار (Standard Deviation) به زیر ۰.۱۲ میلی‌متر برسد. دستگاه به‌طور خودکار میانگین را محاسبه می‌کند.
مرحله ۷:ثبت نهایی طول محوری (Axial Length) – عدد نهایی را ذخیره کرده و برای محاسبه قدرت IOL به بخش بیومتری/فرمول منتقل کنید.
تفاوت رابط کاربری دستگاه A-Scan در سونومد و نایدک
نکات مهم پس از اندازه‌گیری
– پروب را بالفاصله پس از هر بیمار طبق دستورالعمل ضدعفونی کنید.
– در نرم‌افزار، K-readings (توان قرنیه) را از کراتومتر یا توپوگرافی برای محاسبه نهایی قدرت لنز وارد کنید.
– فرمول مناسب IOL را بر اساس طول محوری چشم انتخاب کنید (مثلاً Barrett برای چشم‌های کوتاه، و SRK/T یا Holladay برای طول‌های متوسط تا بلند).
– گزارش را ذخیره و پرینت کنید تا در پرونده بیمار و برای جراح قابل استفاده باشد.
– در روش تماسی، به بیمار در مورد احتمال تحریک خفیف و گذرای قرنیه اطلاع دهید.
اشتباهات رایج و راه‌حل‌ها
انحراف معیار بالا: معمولاً به دلیل فشار نامناسب پروب یا عدم تمرکز بیمار روی نقطه ثابت است؛ اندازه‌گیری را در زاویه و فشار یکسان تکرار کنید.
اسپایک رتینا کوتاه یا نامشخص: Gain را افزایش دهید یا زاویه پروب را کمی اصلاح کنید.
نتیجه غیرمنطقی در چشم‌های سودوفاکیک: بررسی کنید که سرعت صوت (Velocity) متناسب با جنس IOL (PMMA/سیلیکون/اکریلیک) تنظیم شده باشد.
تفاوت زیاد بین دو چشم بیمار: در صورت اختلاف بیش از ۰.۳ میلی‌متر بین دو چشم، اندازه‌گیری را با روش ایمرشن یا بیومتری نوری (IOLMaster/Lenstar) تکرار و تأیید کنید.
انتخاب و کار درست با دستگاه A-scan، از تنظیم صحیح Velocity تا گرفتن الگوی موج استاندارد و تکرار کافی اندازه‌گیری‌ها، مستقیماً روی دقت محاسبه قدرت لنز داخل چشمی و رضایت بیمار از نتیجه جراحی کاتاراکت تأثیر می‌گذارد. دستگاه‌های Sonomed و Nidek هر دو گزینه‌های قابل‌اعتماد و پرفروش در مراکز چشم‌پزشکی هستند و انتخاب بین آن‌ها بیشتر به ترجیح رابط کاربری و حجم کاری مرکز بستگی دارد.
اگر قصد خرید تجهیزات چشم پزشکی دست دوم در تهران مانند A-Scan را دارید، انتخاب یک مجموعه معتبر اهمیت زیادی در کیفیت و طول عمر تجهیزات خواهد داشت. مدیکال مانا با راه‌اندازی اولین شوروم تخصصی و نمایشگاه دائمی تجهیزات چشم پزشکی، این امکان را برای چشم‌پزشکان و مراکز بینایی‌سنجی فراهم کرده است تا پیش از خرید، دستگاه‌های کارکرده را از نزدیک مشاهده، بررسی و تست کنند. این رویکرد باعث می‌شود خریداران با اطمینان بیشتری نسبت به انتخاب تجهیزات مناسب اقدام کرده و از سلامت فنی و عملکرد دقیق دستگاه‌ها اطمینان حاصل کنند؛ این موضوع در کاهش هزینه‌های نگهداری و افزایش بهره‌وری تجهیزات نقش مهمی دارد.
برای ارتباط با ما با شماره تماس 0212346760 در ارتباط باشید.